Category Archives: Podcast

Di hou creol – podcast over Virgin Islands Dutch Creole: De eerste gebruikstekst in het Virgin Islands Dutch Creole (1749-1753)

De oudste teksten in het Virgin Islands Dutch Creole komen uit 1739-1742, maar het oudste boekje waarvan we weten dat het werkelijk is gebruikt binnen Evangelische Broedergemeente op de Deense Antillen, komt uit 1749-1753. Dit Criol Leedekin Boekje voor gebrieck Van de Neger broer gemeente Na St Thomas St Crux Overzet üt de Hoog deutse taal door Broer Samy Isles en George Weber, en een deel mee Assistantie Broer Johannes  staat vol gezangen.
Ik zal informatie over dit boekje geven, maar belangrijker nog: graag laat ik een opname horen van één van de liederen. Gylchris Sprauve, musicoloog en tenor van de US Virgin Islands, heeft er namelijk al een paar gezongen en opgenomen.

De podcast is hier te beluisteren.

Op 4 juli 2014 heb ik op deze website al iets verteld over de manuscripten uit de Moravian Archives in Bethlehem, Pa, USA. De titelpagina staat hieronder.

Meer informatie over deze bron en het gebruik ervan vindt u in mijn dissertatie. Die is hier gratis te downloaden.

De tekst van ‘O Kopp voll Wond en Schieren’ is te vinden op p. 68 t/m 71 (p. 70 bestaat niet) van het Criol Leedekin Boekje.

De complete tekst staat hieronder.

O haupt voll blut und Wunden “p”

O kop voll Wond en schieren

vol zmart en Pien en bloed

o Kop voll gaat en swieren

@

                                                69.

van dornen Steekel hoet

eer tit ka wees vol Zierat

en Majesteet heel groot

nu jamerlyk schimpieret

wellkom meet moeschie groet

                2.

Wat goed mi Heer ka drag hie

ka wees alleen mi goed

di Schuld di mi ka maak hie

joe ka betal meet Bloed

kik hier mi staan mi pover

joe Torn mi ka verdien

maar gi mi Zaaligmaker

voor kik joe gnad alleen

                3

Da di nu maak mi heel bli

en ben mi moeschi zoet

da mi dink om voor help mi

joe zelv zink na di dood

mi gragh will o mi Leven

@

71

ok na joe Cruishoud hie

mi Leven zelv gi over

en di ben gluk voor mi

Nu ons Zaaligheed ben klaar

warlick door 5 Wond hie

een ka wees genoeg voor di

God zelv ka ontvang di

Die hou creol – podcast over Virgin Islands Dutch Creole: De oudste teksten in het Nederlands Creools van de Maagdeneilanden

In de vorige aflevering konden we zien hoe het zat met de omstandigheden waaronder het Virgin Islands Dutch Creole kon ontstaan. Maar uit de periode tot 1736 hebben we geen snipper in deze taal. Wel wordt er in 1736 in een dagboek van een zendeling van de Evangelische Broedergemeente verwezen naar een mogelijke bijbelvertaling naar het ‘Carriolsch’, maar die was toen nog niet gelukt. Uit 1738 kennen we de oudste brief die door een tot slaaf gemaakte geschreven is, met daarin wat Creoolse kenmerken. De eerste echt Virgin Islands Dutch Creole teksten zijn in 1739 opgetekend en deze zijn in 1742 zelfs in druk verschenen. En zover ik weet, zijn dit zelfs de oudste gedrukte teksten in een Creooltaal.

De podcast is hier te beluisteren.

Genoemde literatuur:

Prachtige uitgave van het handschrift van C.G.A. Oldendorps Missions Geschichte:

Oldendorp, Christian Georg Andreas. 2000. Historie der caribischen Inseln Sanct Thomas, Sanct Crux und Sanct Jan, insbesondere der dasigen Neger und der Mission der evangelischen Brüder under derselben. Erster Teil. Kommentierte Ausgabe des vollständigen Manuskriptes aus dem Archiv der Evangelischen Brüder-Unität Herrnhut. Ediert von Hartmut Beck, Gudrun Meier, Stephan Palmié, Peter Stein und Horst Ulbricht. [Abhandlungen und Berichte des Staatlichen Museums für Völkerkunde Dresden, Bd. 51 des Gesamtw.: Monographien; 9]. Berlin: VWB, Verlag für Wiss. und Bildung.

Oldendorp, Christian Georg Andreas. 2002. Historie der caribischen Inseln Sanct Thomas, Sanct Crux und Sanct Jan, insbesondere der dasigen Neger und der Mission der evangelischen Brüder under derselben. Zweiter Teil: Die Missionsgeschichte. Band II der Gesamtausgabe. Ediert von Hartmut Beck, Gudrun Meier, Stephan Palmié, Aart H. van Soest, Peter Stein und Horst Ulbricht. [Abhandlungen und Berichte des Staatlichen Museums für Völkerkunde Dresden, Bd. 51 des Gesamtw.: Monographien; 9]. Berlin: VWB, Verlag für Wiss. und Bildung.

            > p. 457-465: ‘Von den verschiedenen Sprachen der Neger’

            > p. 681-715: The creole language

            > p. 716-720: Dialogues

            > p. 721-724: Liturgical texts

Oldendorp, Christian Georg Andreas. 2002. Historie der caribischen Inseln Sanct Thomas, Sanct Crux und Sanct Jan, insbesondere der dasigen Neger und der Mission der evangelischen Brüder under derselben. Zweiter Teil: Die Missionsgeschichte. Band II, Teilband 3 Die Jahre 1759-1768, Anhang, Register, Glossar, Wortverzeichnis, Abbildungen. Kommentierte Ausgabe des vollständigen Manuskriptes aus dem Archiv der Evangelischen Brüder-Unität Herrnhut. Band II der Gesamtausgabe. Ediert von Hartmut Beck, Gudrun Meier, Stephan Palmié, Aart H. van Soest, Peter Stein und Horst Ulbricht. [Abhandlungen und Berichte des Staatlichen Museums für Völkerkunde Dresden, Bd. 51 des Gesamtw.: Monographien; 9]. Berlin: VWB, Verlag für Wiss. und Bildung.

            > Teilband 1 Die Jahre 1732-1748

            > Teilband 2 Die Jahre 1749-1758

            > Teilband 3 Die Jahre 1759-1768, anhang, Register, Glossar, Wortverzeichnis, Abbildungen.

Oldendorp, Christian Georg Andreas. 2002. Historie der caribischen Inseln Sanct Thomas, Sanct Crux und Sanct Jan, insbesondere der dasigen Neger und der Mission der evangelischen Brüder under derselben. Zweiter Teil: Die Missionsgeschichte. Band II, Teilband 3 Die Jahre 1759-1768, Anhang, Register, Glossar, Wortverzeichnis, Abbildungen. Kommentierte Ausgabe des vollständigen Manuskriptes aus dem Archiv der Evangelischen Brüder-Unität Herrnhut. Band II der Gesamtausgabe. Ediert von Hartmut Beck, Gudrun Meier, Stephan Palmié, Aart H. van Soest, Peter Stein und Horst Ulbricht. [Abhandlungen und Berichte des Staatlichen Museums für Völkerkunde Dresden, Bd. 51 des Gesamtw.: Monographien; 9]. Berlin: VWB, Verlag für Wiss. und Bildung.

Beschrijving van het leven van Marotta/Madlena:

Kea, Ray A. 2005. ‘From Catholicism to Moravian Pietism. The World of Marotta/Magdalena, a Woman of Popo and St. Thomas’, in: Mancke, Elisabeth & Carole Shammas (eds), The Creation of the Britisch Atlantic World. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press. p. 115-136.

            >Several references to language and the Marotta letter of 1739 (p.132-136).

Uitgave van rede Von Zinzendorf en de eerste slavenbrieven:

Eerste bladzijde van het manuscript (1739)

Zinzendorf, Nikolaus Ludwig von. 1742. Büdingische Sammlung einiger in die Kirchenhistorie einschlagender, sonderlich neuerer Schrifften. Erster Band. Büdingen: Stöhr. Reprint: Hildesheim: Olms, 1965.

            p. 453-457: Des Hrn. Grafen Zinzendorff Abschied-Schreiben an die Negers in St. Thomas, in Cariolischer Sprache.

            p. 483-485: Der erweckten Negros in St. Thomas Schreiben an Jhro Majest. den König in Dännemarck. An. 1739.

            p. 485-487: Der Ältestin der Gemeine der Negros in St. Thomas Schreiben an die Königin von Dännemarck. An. 1739.

            >EN: Zinzendorfs farewell letter. Letter of the Black converts. Letter of the oldest woman of the Black community.

            >Stein (1986b:20, nr. 1.1.1, 3.1.1).

Voorbeeld uit Büdingische Sammlung (1742)

Die hou creol – podcast over Virgin Islands Dutch Creole: De Josselin de Jongs Dagboek betreffende de expeditie naar de Antillen 21 en 22 november 1922

In 1922-1923 bezocht de Nederlandse antropoloog J.P.B. de Josselin de Jong in een gezamenlijke Deens-Nederlandse archeologische expeditie verschillende Caribische eilanden. Heel belangrijk was zijn bezoek aan de US Virgin Islands. Niet alleen vond hij archeologisch materiaal, ook maakte hij kennis met enkele moedertaalsprekers van het Nederlandse Creools. Was deze taal dan toch niet uitgestorven? De teksten die hij verzamelde zijn fonetisch gepubliceerd en dus hebben we nu een schat aan verhalen, verteld door moedertaalsprekers over onderwerpen die dicht bij de cultuur van de Maagdeneilanden liggen en waarvan we bijna kunnen horen hoe de taal écht geklonken heeft.

Zijn dagboek zal ik per dag voorlezen en toelichten. We gaan verder met 21 en 22 november 1922, de eerste dagen aan boord van de Lithuania.

De aflevering is HIER te beluisteren.

Meer informatie over Mikhail (Michael) Press. Zie Wikipedia.

Over Mothersill (Bron: Delpher, Arnhemse courant, 19 november 1908):

Die hou creol – podcast over Virgin Islands Dutch Creole: West-Vlaams en Zeeuws op de Maagdeneilanden

In het Virgin Islands Dutch Creole zijn allerlei woorden te herkennen die afkomstig zijn uit het Zeeuwse en/of het West-Vlaamse dialect van het Nederlands. Waar kun je dat aan zien? Om welke woorden en klanken gaat het eigenlijk? Interessanter is misschien nog wel de vraag hoe die dialectvormen in deze creooltaal terecht hebben kunnen komen,
In deze aflevering ga ik in op de dialectvormen én de demografische verklaring ervoor. De aflevering duurt dan ook twee keer zo lang als normaal.

Di hou creol – podcast over Virgin Islands Dutch Creole is in principe tweewekelijks. Deze keer moest ik wat vlugger zijn omdat de aflevering over dit onderwerp al beloofd was. 
Op 11 juni verschijnt de volgende aflevering.

Die aflevering kunt u hier beluisteren.

De genoemde bronnen:

Rossem, Cefas van. 2000. “Het Negerhollands, Negerzeeuws, Negervlaams”, in: Berns, J.B. & J. van Marle (eds), Overzees Nederlands, Lezingen gehouden op het symposion van de afdeling Dialectologie van het P.J. Meertens-Instituut op vrijdag 26 november 1993. Amsterdam: Meertens Instituut. p. 40-62.

Rossem, Cefas van. 2013. “Maternity visit on St. Thomas. Demographic information on the first stages of Negerhollands”, in: Gerald Stell (ed.) Dutch and colonial expansion: different contact settings, different linguistic outcomes. Revue Belge de Philologie et d’Histoire/Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 91, 3, p. 713-734.

Logeman (1905) en Hesseling (1905) staan in de lijst publicaties aan de rechterkant van deze pagina.

Meer informatie nodig? Vragen? Tips? Neemt u dan gerust contact op!

Di hou creol – podcast over Virgin Islands Dutch Creole: De Josselin de Jongs Dagboek betreffende de expeditie naar de Antillen, 19 november 1922

In deze derde aflevering start ik eigenlijk een nieuwe serie. De aflevering is ook wat korter dan anders en een ‘gewone’ aflevering zal dan ook snel volgen. In de nieuwe serie zal ik dag voor dag het Dagboek betreffende de expeditie naar de Antillen van J.P.B. de Josselin de Jong voorlezen en toelichten.

In het begin van de expeditie gaat het nog om gewone reisgegevens, die overigens een prachtige blik geven op de manier van reizen aan het begin van de twintigste eeuw. De aanvullende informatie is nogal beknopt. Wanneer De Josselin de Jong echter op St. Thomas arriveert, begint het taalavontuur. Als snel zal hij namelijk informeren naar sprekers van het Nederlands Creools. De zoektocht en de contacten die dan volgen, hebben geleid tot een prachtige collectie Nederlands Creoolse volksverhalen die zo zijn opgeschreven dat we niet alleen de inhoud, maar ook de klank van de taal kunnen ervaren.

Luisteren? Dat kan hier. Commentaar, tips of vragen? Die ontvang ik graag via deze website.

Informatie bij deze aflevering:

Effert, F.R. (1992) J.P.B. de Josselin de Jong, Curator and Archaeologist, A study of his early career (1910-1935). Leiden: Centre of Non-Western Studies.

Link naar hotel Danevirke in Kopenhagen: Grundvigs Hus

Link naar de genoemde krant: Berlingske tidende

Di hou creol – Podcast over Virgin Islands Dutch Creole, Aflevering 2

In de tweede aflevering van deze podcast behandel ik drie onderwerpen. Ik begin met de brief van Arendt Heinderijcksz. Deze is verzonden vanaf St. Eustatius in 1672, maar kwam nooit aan. In deze brief staat de oudste Nederlandse aanwijzing voor de kolonisatie van St. Thomas. In het tweede deel laat ik twee teksten horen die te maken hebben met slavernij. De eerste is de enige uit de achttiende eeuw. Dit afscheidslied van een tot slaaf gemaakte is opgetekend door een bediende van plantage La Grande Princesse op St. Croix en is gepubliceerd in 1788. De tweede is vastgelegd door De Josselin de Jong in 1923. In het derde gedeelte van de podcast noem ik enkele websites waarmee historisch onderzoek met betrekking tot het Virgin Islands Dutch Creole en/of de geschiedenis van de Deense Antillen gedaan kan worden.

Veel luisterplezier! Opmerkingen, tips, vragen? Stel ze via deze website. Alvast hartelijk bedankt. Luisteren? Dat kan via Spotify, Apple podcast, Google podcast , maar ook via deze link.

Genoemde bronnen:

  1. De brief van Arendt Heinderijcksz normaal gesproken hier te vinden. Zie brief 2008. De transcriptie volgt hier:

‘J Juel
A(nn)o 1672
Eersame ser Dichteten Groot Gunstiger
heer saluijt vl gelijft te weeten als dat
jck met mijn folck noch clock e(nde) gesondt ben
veerhoppende het selfde met mijn Groot
Gunstinger heer voors gelijft mijn heer te
weeten als daet jck hier ben den 9/19 Desemb(er)
ben geardiuert e(nde) legh hier e(nde) verwaght
ferro met smerten voors heb jck voorstaen
als daet ferro noch jn Nouember heft tot
Copenhagen gewest e(nde) hier js hoopen folck die
naer ferro voorlangen om mede te folgen nar
sint tomes voors weet jck mijn Groot Gunsti
ger heer niet mer te schriuen daen Godt befollen
e(nde) de groetnise aen al de Edel heerren de
Edel Coppanni
VL d(ienst)w(illige) D(ienaer)
Arendt Heinderijcksz.
Acttum den 26/5
feberuarij jnt jagt
De Gauden Cron
op de Ree vaen staecio.’

De werken van Westergaard (genoemd in relatie tot Heinderijcksz) en Knox (met de lijst van eerste kolonisten) staan in de linkerkolom van deze website.

2.1 De teksten waarin slavernij een belangrijke rol spelen zijn de volgende. Van het fragment van een rebellenlied (Schmidt 1788) staat een afbeelding in het boek Die Creol Taal. De link hiernaar staat in de rechterkolom van deze website. De tekst luidt als volgt:

Adjo my Mester Neeger, e — Samja

Da lob my lo lob, e – Samja

My nöy kan hau di uit mer &c

Di Blanco no frey, e – Samja

Adjo my Syssie, &c

Van Dag du Mandag &c

Adjo my Mama &c

Da lob my &c

Adjo my beer Maade …

Adjo m gud Friende &c

Adjo my Tata

Di Land no Frey &c

Adjo my Viefe &c

Lef frey met my Mama &c

Dünk op my altyt &c

My nu sae ferjet jou e – – Samja

2.2 De tekst die De Josselin de Jong heeft opgetekend tijdens zijn veldwerk in 1923 over de manumissie van de hond luidt als volgt. Hartelijk dank, Peter Bakker, voor jouw foto van deze tekst!

3. De genoemde websites zijn de volgende:

Letters as Loot

Gekaapte Brieven

Slave Voyages

Virgin Islands Families

Rigsarkivet The Danish Westindies – Sources of history

Di hou creol – Podcast over Virgin Islands Dutch Creole

This week I started my podcast Di hou creol to present the most interesting snippets in or about Virgin Islands Dutch Creole. At the moment the podcast is in Dutch. Of course it would be great to reach a larger audience, but at the moment I do not have enough time to record an English version.

Vanaf nu is de podcast Di hou creol – podcast over Virgin Islands Dutch Creole beschikbaar via Spotify. In eerste instantie probeer ik een breed publiek te bereiken. Heeft u vragen, opmerkingen of tips? Neem dan via deze website contact met mij op. Veel plezier en hartelijk dank.

Luisteren? Dat kan natuurlijk via Spotify, maar ook via deze link.

Aflevering 1: Di hou creol, Carriolsch en andere namen bevat een overzicht van de geschiedenis van het Virgin Islands Dutch Creole, maar dan wel in grote stappen. Het tweede gedeelte van de aflevering gaat over de namen die deze tijd heeft en heeft gehad. Ik sluit af met wat opmerkingen over de bronnen en ik verwijs natuurlijk naar deze site.

Genoemde bronnen:

Hesseling, D.C. 1905. Het Negerhollands der Deense Antillen. Bij­drage tot de geschiedenis der Nederlandse taal in Ameri­ka. Leiden: Sijthoff.

Rossem, Cefas van. 2017. The Virgin Islands Dutch Creole Textual Heritage: Philological Perspectives on Authenticity and Audience Design. [LOT 477]. Utrecht: Landelijke Onderzoeksschool Taalwetenschap. (Open Access via website https://lotschool.nl/dissertations/)

Rossem, Cefas van, en Hein van der Voort. 1996. Die Creol Taal, 250 years of Negerhollands texts. Amsterdam: Amsterdam University Press.

Sluijs, Robbert van. 2017. Variation and change in Virgin Islands Dutch Creole, Tense Modality and Aspect. [LOT 453]. Utrecht: Landelijke Onderzoeksschool Taalwetenschap. (Open Access via website https://lotschool.nl/dissertations/)

Deze bronnen zijn te vinden tussen de links in de rechtse kolom van deze website of zijn te vinden via de na de titelbeschrijving genoemde link.

De volgende publicatie is, in tegenstelling tot mijn opmerking in aflevering 1, niet openbaar beschikbaar. De auteur heeft dit boek wel genoemd op zijn profiel op Researchgate.net.

Stolz, Thomas. 1986. Gibt es das kreolische Sprachwandelmodell? Vergleichende Gramma­tik des Negerhöllandischen. Europäische Hochschulschriften, Reihe XXI Linguistik, Bd./Vol. 46. Frankfurt a. M., Bern, New York: Peter Lang. (Zie